22.8.13

The Visitors




In 1973 ontdekte ik in Parijs de Cinematheque. Een sobere ruimte in een groot klassiek gebouw vlakbij de Eiffeltoren, waar de hele dag door de meest obscure en interessante rolprenten werden vertoond, een waar mekka voor filmliefhebbers. Een van de films die ik er zag, is The Visitors van Elia Kazan.

Nu was Elia Kazan een hele grote naam uit de Amerikaanse cinema. Zo had hij onder meer de films gemaakt waarmee James Dean (East of Eden) en Marlon Brando (A Streetcar Named Desire) waren doorgebroken. Alleen: begin jaren zeventig hoorde je niets meer van hem en dat had z'n redenen. In de tijd van het McCarthyisme, de grote heksenjacht op communisten in de jaren '50, had Kazan voor een commissie getuigd tegen collega's van hem. Hij was weliswaar uiterst geëngageerd (On the Waterfront), maar tegelijkertijd virulent anti-Sovjet. De getuigenissen zorgden ervoor dat hij op een zwarte lijst van Hollywood belandde, waardoor hem vanaf de jaren zestig werken zoals voorheen onmogelijk werd gemaakt.

Met een beperkt budget en hulp van familieleden bleek hij in 1972 op eigen houtje The Visitors te hebben uitgebracht, aldus de info van de Cinematheque. Die wilde ik wel zien. Ik dacht als 't zo'n grote regisseur is moet er vast wel iets in zitten dat de moeite van het bekijken waard is. En inderdaad, er was in ieder geval één scene die me sedertdien altijd is bijgebleven.
Het verhaal is betrekkelijk duister. Een familie, ergens op het platteland, krijgt hartje winter bezoek van een paar mannen. De sfeer is gespannen, een en ander hangt samen met ervaringen in Vietnam. Op zeker moment ontstaat in de garage een vechtpartij. Het bijzondere daaraan vond ik de manier waarop die in beeld is gebracht: je ziet er eigenlijk niks van. Terwijl je de gevechtshandelingen probeert te volgen die zich in de donkere hoeken van het doek afspelen, zit je feitelijk te kijken naar een auto die goeddeels de garage vult zonder dat je, vanwege het tumult van het gevecht, gelegenheid krijgt je dat echt bewust te worden.

Bovenstaande foto is een still uit die scene. Ik plukte 'm uit een Russisch gesproken versie van de film ergens op internet. Wat me hieraan dan weer opviel is dat, afgezien van de auto, alles oogt alsof het ook werkelijk een film uit Rusland o.i.d. is. En dat de scene in mijn herinnering aan het begin, maar in werkelijkheid pas tegen het einde van de film valt te zien.

Elia Kazan zou in 1976 enigszins worden gerehabiliteerd via de productie van The Last Tycoon, op basis van een screenplay van Pinter naar het boek van F.Scott Fitzgerald. De cast bevatte namen als Jack Nicholson, Jeanne Moreau, Robert De Niro, Theresa Russell en Robert Mitchum. Het was zijn laatste film. In 2003 is hij overleden. Stanley Kubrick noemde hem ooit 'zonder twijfel de beste regisseur in de VS, in staat tot het verrichten van wonderen met acteurs'. En met wagens kan er, wat mij betreft, aan worden toegevoegd.